Czy osoba samozatrudniona może podzlecać prace na budowie? Czy osoba prowadząca działalność gospodarczą może zatrudnić innego samozatrudnionego lub firmę do wykonania części prac? A co w sytuacji, gdy samozatrudniony ma własnych pracowników?

Odpowiedź na te pytania nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać, ale właśnie przez to jest ona warta przeanalizowania, gdyż dotyczy jednej z najczęściej poruszanych kwestii w przypadku firm jednoosobowych, które chcą realizować projekty montażowe lub budowlane w Hiszpanii.

W hiszpańskim sektorze budowlanym obowiązują szczególne zasady dotyczące podwykonawstwa. Najważniejsze jest to, w jakim charakterze dana osoba występuje na konkretnej budowie.

Sama informacja, że dana osoba jest zarejestrowana jako autónomo (jednoosobowa działalność gospodarcza oparta na samozatrudnieniu), nie wystarcza do ustalenia, czy może korzystać z podwykonawców.

Decydujące znaczenie ma przede wszystkim art. 3.g) hiszpańskiej ustawy Ley 32/2006 regulującej podwykonawstwo w sektorze budowlanym, którego treść postaramy się przybliżyć.

W treści artykułu stosujemy wymiennie pojęcia „osoba samozatrudniona” oraz jej hiszpański odpowiednik „autónomo”.

Czy osoba samozatrudniona może podzlecać prace na budowie?

Hiszpańska Ley 32/2006, de 18 de octubre, reguladora de la subcontratación en el Sector de la Construcción rozróżnia pracownika samozatrudnionego (trabajador autónomo) od wykonawcy lub podwykonawcy (contratista/subcontratista).

Zgodnie z art. 3.g) tej ustawy trabajador autónomo to osoba fizyczna, która osobiście i bezpośrednio wykonuje działalność zawodową na budowie.

Przepis zawiera jednak bardzo ważne zastrzeżenie:

Jeżeli osoba samozatrudniona zatrudnia na budowie pracowników na podstawie stosunku pracy, dla celów tej ustawy jest traktowana jako wykonawca lub podwykonawca.

To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na możliwość dalszego podzlecania prac.

Osoba samozatrudniona bez pracowników a osoba samozatrudniona z pracownikami – jak określa się jego status zgodnie z Ustawą.

Sytuacja osoby samozatrudnionej	Status zgodnie z Ley 32/2006	Czy może podzlecać prace?
Osoba samozatrudniona pracuje osobiście i nie zatrudnia pracowników na tej budowie	Trabajador autónomo	Co do zasady nie
Osoba samozatrudniona zatrudnia pracowników na tej budowie	Contratista lub subcontratista (tj. główny wykonawca lub podwykonawca)	Tak, z zachowaniem ograniczeń dotyczących łańcucha podwykonawstwa
Osoba samozatrudniona ma pracowników w swojej firmie, ale żaden z nich nie pracuje na tej konkretnej budowie	Co do zasady trabajador autónomo w odniesieniu do tej budowy	Nie może automatycznie traktować się jako wykonawca/podwykonawca

Ostatni przypadek jest szczególnie istotny, bo wyraźnie określa, że samo posiadanie pracowników zatrudnionych w działalności gospodarczej wcale nie oznacza automatycznie, że osoba samozatrudniona może podzlecać prace na budowie. Ustawa mówi konkretnie o zatrudnianiu pracowników na danej budowie.

Czy osoba samozatrudniona może podzlecać prace na budowie bez własnych pracowników?

Co do zasady nie, nie może.

Odpowiedź wynika bezpośrednio z art. 5.2.e) tej samej Ustawy – Ley 32/2006.

Przepis stanowi, że trabajador autónomo nie może podzlecać prac, które zostały mu powierzone, ani innym firmom będącym podwykonawcami, ani innym osobom samozatrudnionym.

Oznacza to, że osoba samozatrudniona, która wykonuje prace osobiście i nie zatrudnia pracowników na budowie, nie może po prostu przekazać części otrzymanego zlecenia innemu wykonawcy.

Czy osoba samozatrudniona z pracownikami może podzlecać prace na budowie?

Tak, zwykle tak.

Tutaj sytuacja wygląda inaczej.

Jeżeli osoba samozatrudniona zatrudnia pracowników na podstawie umowy o pracę i pracownicy ci wykonują pracę na danej budowie, art. 3.g) Ley 32/2006 nakazuje traktować ją, dla celów tej ustawy, jako contratista lub subcontratista.

W konsekwencji może ona podzlecać część powierzonych jej prac innym podwykonawcom, w tym osobom samozatrudnionym, pod warunkiem przestrzegania pozostałych wymogów ustawy i ograniczeń dotyczących łańcucha podwykonawstwa.

Czy autónomo może podzlecić prace innemu autónomo?

Tak, ale nie każdy autónomo może to zrobić i jest to bardzo częste źródło nieporozumień w hiszpańskim sektorze budowlanym.

Jeżeli osobą zlecającą jest trabajador autónomo bez pracowników na budowie to podzlecenie jest co do zasady niedopuszczalne.

Jeżeli natomiast osobą zlecająca zatrudnia własnych pracowników na budowie to podzlecenie może być dopuszczalne, ponieważ jest traktowany jako contratista lub subcontratista.

Dlatego pytanie „czy autónomo może podzlecać?” nie ma jednej odpowiedzi.

Prawidłowe pytanie brzmi:

Czy osoba samozatrudniona może podzlecać prace na budowie w swoim konkretnym statusie prawnym i przy konkretnej strukturze podwykonawstwa?

Łańcuch podwykonawstwa – gdzie znajdują się ograniczenia?

Ley 32/2006 wprowadza ograniczenia dotyczące liczby poziomów podwykonawstwa.

Można przyjąć, że:

• wykonawca główny może zlecić część prac podwykonawcom lub osobom samozatrudnionym;
• pierwszy podwykonawca może, w określonych granicach, korzystać z kolejnych podwykonawców;
• drugi podwykonawca również może kontynuować łańcuch, z zachowaniem ograniczeń;
• trzeci podwykonawca co do zasady nie może dalej podzlecać prac;
• trabajador autónomo nie może podzlecać powierzonych mu prac.

Dlatego przy analizie konkretnej budowy trzeba zawsze ustalić poziom danego podwykonawcy w łańcuchu oraz jego status prawny. Nie wystarczy samo policzenie firm uczestniczących w realizacji inwestycji.

Czy autónomo bez pracowników może wyjątkowo podzlecić prace?

Istnieje wyjątkowa możliwość, ale nie należy jej interpretować jako ogólnego prawa do podzlecania.

Art. 5.3 Ley 32/2006 przewiduje możliwość wyjątkowego rozszerzenia łańcucha podwykonawstwa w określonych sytuacjach, między innymi w przypadku:

• zdarzeń losowych, które można odpowiednio uzasadnić;
• konieczności wykonania prac wymagających specjalistycznej wiedzy;
• komplikacji technicznych procesu produkcyjnego;
• siły wyższej.

W takich przypadkach wymagane jest spełnienie określonych warunków, w tym odpowiednie zatwierdzenie przez kierownictwo techniczne budowy oraz udokumentowanie sytuacji.

Ważna informacja: samo przeciążenie pracą nie jest w żaden sposób wystarczającym uzasadnieniem.

Nie można przyjąć, że osoba samozatrudniona może podzlecić część prac tylko dlatego, że:

• ma za dużo zleceń;
• nie jest w stanie dotrzymać terminu;
• otrzymała większe zlecenie, niż początkowo zakładała;
• potrzebuje dodatkowej osoby do wykonania prac.

W przypadku szczególnego zakazu dotyczącego trabajador autónomo wyjątek ma bardzo ograniczony charakter i jest związany przede wszystkim z sytuacją siły wyższej, zgodnie z warunkami określonymi w ustawie.

Libro de Subcontratación – kiedy jest wymagany?

Kwestia podzlecania prac jest również bezpośrednio związana z Libro de Subcontratación, czyli Księgą Podwykonawstwa.

Zgodnie z art. 8.1 Ley 32/2006, na każdej budowie objętej zakresem tej ustawy każdy contratista powinien posiadać Libro de Subcontratación.

W księdze tej rejestrowane są podwykonawstwa zawierane z:

• przedsiębiorstwami podwykonawczymi;
• innymi osobami samozatrudnionymi.

Kwestie związane z prowadzeniem i udostępnianiem księgi zostały szczegółowo rozwinięte w Real Decreto 1109/2007, który wykonuje przepisy Ley 32/2006.

Co w przypadku osoby samozatrudnionej, która ma pracowników, ale nie wysyła ich na budowę?

To jeden z najbardziej problematycznych przypadków.

Załóżmy, że osoba prowadząca działalność gospodarczą:

• zatrudnia dwóch pracowników;
• ma ich w swojej firmie;
• jednak na konkretną budowę jedzie wyłącznie osobiście;
• następnie chce podzlecić część prac innemu autónomo.

Nie należy automatycznie uznawać, że może ona podzlecać prace tylko dlatego, że posiada pracowników w swojej firmie.

Art. 3.g) mówi bowiem o sytuacji, w której trabajador autónomo „emplee en la obra a trabajadores por cuenta ajena”, czyli zatrudnia pracowników na danej budowie.

Dlatego w takim przypadku trzeba dokładnie przeanalizować rzeczywistą organizację pracy oraz rolę tej osoby w konkretnej inwestycji.

A co z REA?

Status osoby lub firmy w łańcuchu podwykonawstwa może mieć również znaczenie dla obowiązku uzyskania wpisu do REA – Registro de Empresas Acreditadas.

Przedsiębiorstwa działające jako contratistas lub subcontratistas w sektorze budowlanym podlegają szczególnym obowiązkom dotyczącym wpisu do REA, jeżeli spełniają warunki określone w przepisach.

Dlatego przed rozpoczęciem prac należy ustalić:

1. czy dana osoba występuje jako trabajador autónomo;
2. czy zatrudnia pracowników na konkretnej budowie;
3. czy ma status contratista lub subcontratista;
4. na którym poziomie łańcucha podwykonawstwa się znajduje;
5. czy wymagany jest wpis do REA;
6. czy wymagane jest Libro de Subcontratación;
7. jakie dokumenty z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy są wymagane.

Czy zasady te obowiązują poza sektorem budowlanym?

Nie.

Zakaz określony w art. 5.2.e) Ley 32/2006 jest związany ze szczególnymi zasadami podwykonawstwa w sektorze budowlanym.

Nie oznacza to, że osoba samozatrudniona w Hiszpanii generalnie nie może korzystać z usług innych autónomos lub firm.

Poza zakresem Ley 32/2006 osoba prowadząca działalność gospodarczą zwykle może zawierać umowy handlowe z innymi przedsiębiorcami lub osobami samozatrudnionymi, oczywiście z zachowaniem pozostałych obowiązujących przepisów.

Dlatego zawsze należy najpierw ustalić, czy konkretne prace są objęte przepisami dotyczącymi podwykonawstwa w sektorze budowlanym.

Podstawy prawne

Najważniejsze przepisy znajdują się w:

• Ley 32/2006, de 18 de octubre, reguladora de la subcontratación en el Sector de la Construcción – w szczególności art. 3, 4, 5 i 8;
• Real Decreto 1109/2007, de 24 de agosto, rozwijającym przepisy Ley 32/2006, w szczególności w zakresie Libro de Subcontratación i REA.